Safari

Johannes på båtsafari på Nilen
Johannes på båtsafari på Nilen

Etter mildt påtrykk kjem det også eit blogginnlegg om safarituren vår.

Kontrasten er stor frå Lira til ein safarilodge. Murchison Falls National Park er den største nasjonalparken i Uganda, 3480 km2. Gjennom parken renn Nilen, nærare bestemt The Victoria Nile, stille og brei eller som store fossefall, gjennom regnskog, sump og savannelandskap og gjev opphav til eit mangfald av dyr og fuglar. Her lever tusenvis av flodhestar opptil 3 tonn og krokodiller på 5-6 meter, svære beist. Berre elefanten og nashornet er større. Å bade i Nilen ville vere den sikre død. Mennesket er ikkje eit byttedyr for den grasetande hesten, som minner meir om ein svær gris trass i at den næraste slektningen er kvalen, men likevel er det eit av dei dyra som tek livet av flest menneske. Det er faktisk eit av dei mest aggresive dyra i verda. Den vesle båten vår seig sakte forbi store flokkar toppa med ei og anna solslikkande krokodille med halvopen kjeft, tilsynelatande arrogant og lat, likevel alltid på vakt for flodhesten sine knusande kjevar.

Flodhesten lever saman med familien sin heile livet
Flodhesten lever saman med familien sin heile livet

Solslikkande, 4 m lang Nilkrokodille
Solslikkande, 4 m lang Nilkrokodille

Så, endeleg stod dei der, elefantane. Ikkje mange, men for eit syn! Det store dyret 50 meter framfor oss. Opptil 10 tonn, likevel så grasiøs der han utan sut vandrar rundt og et alt av plantar som nøtter, frukt, røter og gras, opptil 200 kg på ein dag. Dei kjem gjerne ned til elva ein gong om dagen for å supe i seg eit par hundre liter vatn. Etter nokre minutt med augekontakt lunta dei inn i skogen att.

Afrikansk elefant
Afrikansk elefant

Den to timar lange båturen gjekk inn til det kjende Murchison Fall, ein foss, 45 meter høg der 300 kubikkmeter med vatn pr sekund vert slusa med stor fart gjennom ei lita kløft, mindre enn 10 meter brei. Utanom dei store dyra fekk vi med oss eit mangfald av ulike fugleartar som ørn, gribb, hegre, stork og mange fleire, i alle fargar. Uganda er kjend for sitt fugleliv.

Murchison Falls
Murchison Falls

Kvit hegre
Kvit hegre

Soloppgang på savannen
Soloppgang på savannen

Bilturen, jeepen, starta tidleg. Klokka halv sju, før sola stod opp, var vi på veg. Det var ei oppleving for seg sjølv å få med seg soloppgangen der vi speida etter giraffar, løver, bøffel, leopard og meir til. Vi hadde eit løynleg håp om å sjå løver. Der er i alt rundt 170 av dei. Etter hektisk telefoni mellom sjåførane trudde vi dei var sirkla inn, men neida, ikkje ei løve å sjå. Og leopardane er som gaupene heime i Noreg, berre få ser dei. Det er heller ikkje så mange av dei. Ingen veit vel kor mange der dei gøymer seg vekk og lever sitt tilbaketrekte liv. Men flokkar med giraffar, ei hyene, sjakalar, villsvin, bøflar, elefantar og fleire slag antiloper såg vi mange av. Vi passerte rett forbi to kjempande hanngiraffar som på forundarleg vis sloss i fleire timar der dei kasta sine lange halsar mot kvarandre med stor kraft. Av og til knekk halsen. Det gjekk bra så lenge vi var vitne.

Giraffar i slosskamp
Giraffar i slosskamp

Ein pussig skapning
Ein pussig skapning

Antilope - Kob (eng)
Antilope – Kob (eng)

Det mest fryktinngytande dyret i Aftika er kanskje bøffelen. Dei kan vere svært farlege og eit menneske ute av bilen er i umiddelbar livsfare. Berre løvene tek bøffel, men det trengs gjerne fleire løver for ei så stor oppgåve. Vanlegvis lever dei fredeleg både i sumplandskap og ute på savannene, der dei et gras kun avbrutt av ein dagleg dose vatn. Vi passerte store flokkar på kanskje fleire hundre dyr. Dei farlegaste, i følge guiden vår, er dei einslege hannane, utstøytt av flokken, kanskje slått lag med eit par andre utstøytte oksar. Vi møtte på nokre, men trygt plassert i det store dyret, bilen, var dei ikkje ein trussel mot oss.

Afrikansk bøffel
Afrikansk bøffel

Det mest nervepirrande augneblinket for oss var på ein fottur neste dag der vi plutseleg høyrde ein stor lyd rett bak oss i skogen. Guiden greip rifla. Det var noko så sjeldan som ein flodhest på land, midt på dagen. Dei ligg vanlegvis i vatnet heile dagen, men det hender at dei går på land om dagen inne i skogen, i ly for sola. Slikt kan vere farleg, som nemnt. Flodhestane brukar elles natta på sine 7-8 km lange vandringar der dei et opp mot 60-70 kilo gras på ei natt. På turen fekk vi også sjå giraffar på nært hald, berre 20 meter unna. Dei er fredelege dyr. Etter minuttar med kontakt gjekk dei lett og elegant sin veg. Meir bråkete er apekattane som hoppa hit og dit, spesielt bavianen bryskar seg alltid.

På fottur blant giraffar
På fottur blant giraffar

Og vel attende på lodgen om kvelden, med ein god middag på bordet, ute på terassen, 25 grader, flodhestane som grasklipparar 50 meter unna, insekt- og froskelydane fleire desibel over anbefalt grense, fuglane og kven veit om det også var løver i vi høyrde i det fjerne, var vi mett på både safariopplevingar, biff og sol. Dette gløymer vi nok ikkje.

Safarilodgen Chobe
Safarilodgen Chobe

Solnedgang over Nilen
Solnedgang over Nilen

Oppsummering frå Lira

Så er det slutt på opphaldet saman med Adina Foundation Uganda. No reiser vi på safari. Det skal bli godt med skikkeleg ferie, sjølv om det ser ut til at regntida allereie har byrja. Vi håpar på nokre dagar sol der òg.

Om vi har ei oppsummering? Tja, litt tidleg kanskje. Mange inntrykk og tankar har festa seg for alltid. Det er vel ikkje tvil om at Adina har gjort eit særleg kritisk og godt val om kva for eit land dei ynskjer å bruke si verdfulle tid og mange frivillige sine pengar på.

Grøderike område - her bomull
Grøderike område – her bomull

Pasjonsfrukt
Pasjonsfrukt

Banantre
Banantre

Appelsintre
Appelsintre

Nord-Uganda er kanskje eit av dei rikaste og mest grøderike landområda i verda, likevel er det eit av dei minst utvikla på kloden vår. Borgarkrigen, med dei mest grufulle avskygningar av brutalitet og barnemishandling, gjorde at FN karakteriserte landsdelen som ein av verdas mest oversette humanitære katastrofer. Fattigdomen er stor, graden av utdanning er lav, kvaliteten på skuletilbodet er dårleg, infrastrukturen er upåliteleg, halvparten av folket er under 15 år, vilkåra for menneske med alle typar utviklings- og funksjonshemming er nesten som for firbeinte, tankesettet til majoriteten av folket er prega av mangel på ynskje om utvikling, korrupsjon er eit svært alvorleg og altomfattande samfunnsproblem, tiltru til dei styrande er fråverande, grådighet og personleg vinning utmerkar seg, alvorleg vald i heimen er velkjend. Lista er mykje lengre. Om lag halvparten av Uganda sitt statsbudsjett er frå utenlandsk bistand og svært mykje av dette går etter alt å dømme til andre enn dei som treng det. Men folk er venlege, sosiale og hjelpsomme. Alltid hyggeleg å gå rundt i byen. Og dei aller, aller fleste borna går på skule. Det er viktig. Spiren til utvikling ligg i folket, det finns draumar her, nokre jobbar hardt for eit betre samfunn og det finns mange smarte og kloke folk her.

Krypande på bakken i 15 år
Krypande på bakken i 15 år

Og endeleg i rullestol
Og endeleg opp ein i rullestol

Adina er kun ein liten med langt frå uviktig brikke i landsdelen. Satsingsområda til denne kompetente organisasjonen passar godt til nokre av dei sentrale utfordringane ein finn på mikronivå i samfunnet. Utfordringane fins overalt, men det er folket ytterst ute i dei små landsbyane som er best gøymt og mest gløymt. Der veks ungar med CP, klumpfot og alvorlege brannskadar opp på dei verste måtar og er heldige om dei er 15 når nokon tilbyr hjelp. Og der ute arbeider Adina utrøytteleg med sine dyktige, lokale folk. Dei kjem ikkje, kastar ut pengar og forsvinn. Dei blir. Måling av effekten og evaluering av arbeidet er i fokus. Dette er ofte mangelvare hjå mange organisasjonar. Eventuell justering og endring vil bli gjort slik at ein sikrar at tid og pengar vert disponert riktig. Dette er ein kontinuerleg prosess for Adina. I tillegg er det her vi kan gje eit bidrag. Utanom at dette er ei unik erfaring for oss er det for ein organisasjon eit kvalitetsstempel å hente inn nye auge utanfrå frå tid til annan for å sjå på om ein har byrja å trakke spor som ikkje gjev ønska effekt. Slikt kan skje i dei beste rekker, også i Adina. Etter å ha besøkt nokre av dei mange foreldregruppene (dvs foreldrene til borna som får behandling på senteret) som Adina jobbar med er vi sikre på at organisasjonen haustar gode resultat. Den fysikalske behandlinga og haldningsarbeidet både til funksjonshemma og andre livsområder får direkte betydning og har gode ringverknader.

Vi takkar Adina for at vi fekk dette høvet til å sjå arbeidet dei driv, sjå det frå innsida. Adina er ein profesjonell orgaisasjon som driv eit svært godt og målretta arbeid for dei som treng det aller mest. Vi har fått med oss ei spesiell erfaring, vi har fått nye vener og vi vonar òg at vårt bidrag vil vere nyttig med tanke på å utvikle det lokale arbeidet i Lira i positiv retning.

SAMSUNG CSC
SAMSUNG CSC

Avslutningsfest saman med fantastiske mennesker og nye vener
Avslutningsfest saman med fantastiske menneske og nye vener

Babies Home

Babies Home
Babies Home

Søster Francis
Søster Francis

Søster Francis viser meg inn. Det første barnet eg møter er ein gut på to dagar. Han er så liten. Eg trur eg kunne halde han trygt i eine handa mi. Politiet fann han slengt i grøftekanten. Etterforsking pågår. Om dei finn foreldrene skal barnet heim. Guten har det bra no. Lever i alle fall.

To dagar og i gode hender
To dagar og i gode hender

Søster Francis fortel også ei anna historie. Faren forsøkte å forlate jenta si ute, men ho fann vegen heim. Då la han henne i ein sekk, snørte att og plasserte henne langt ute i marka. Der fekk rovdyr teften av jenta. Dei hadde rive opp sekken og byrja å ete på henne. Ho vart funnen av ein mann. Han såg 10-12 kyr stå i ring då han kom forbi. Han forstod ikkje kvifor dei stod slik før han såg etter. Kyrne hadde slått ring om jenta for å verne henne mot rovdyr. Han tok henne med til Babies Home. Der var jenta i fleire år før ho fekk seg ein ny heim. No er ho 8 år og lever godt.

Når borna blir rundt tre år får dei flytte heim til slektningar. Foreldre har dei ikkje, men mange får nye foreldre. Det er ikkje vanskeleg å finne adoptivforeldre. Det er nesten alltid folk frå nærområdet. Søster Francis kunne hugse at eitt barn èin gong vart adoptert ut av landet ein gong på 70-talet.

Soverom
Soverom

Babies Home har til ei kvar tid hand om rundt 30 barn. Dei fleste bur der og nokre er hjå slektningar eller andre, men får hjelp frå Babies Home. Det er den katolske kyrkja som driv dette nødvendige arbeidet og tre søstre vekslar på å heile tida vere til stades. Staben er større, rundt 15 ansatte. Her får borna nødvendig pleie og omsorg. Adina støttar med kvalitetsmat og medisinar slik at borna får den næringa og hjelpa dei treng. Eit vellukka samarbeid.

Søster Francis sørger for at vi skriv namna våre i gjesteboka, slik vi har fått for vane å gjere same kvar vi kjem. Alle har gjestebok.

Catch-up-class

Skulehuset
Skulehuset

Klasserommet
Klasserommet

På senteret bur borna i èin, to, opp til tre månader. På denne tida skal dei kanskje gjennom fleire operasjonar og dei skal få ytterlegare behandling og trening. Her lever dei sitt liv – 15, på det meste opp til 25 om gongen. Dei får godt stell frå omsorgspersonar og oppfylgjing av fagfolk.
For at dei ikkje skal gå glipp av for mykje skulegang er det skule på senteret, såkalla catch-up-class. Skuledagen byrjar 9 og varer til 17, med ein lang lunsjpause på midten. Ein lærar på senteret skal legge til rette for opplæring i tråd med det klassetrinnet den einskilde ville gått på. Når dei kjem attende til sin skule byrjar dei att der dei var når dei kom til senteret. Mange av desse borna har på grunn av sin funksjonshemming heller ikkje fått skulegang sjølv om dei er over skulealder.
Når dei er attende på skulen sin vil dei fortsatt ei stund bli fulgt med besøk frå senteret for å sikre at alt går bra.
Teikne huset heime
Teikne huset heime

Formingsaktivitet, leire
Formingsaktivitet, leire

På skulen er tanken å konsentrere opplæringa omkring det grunnleggande innan skriving, lesing, rekning og engelsk. I tillegg er det fokus på psykososial trening som i stor grad omhandlar styrking av sjølvkjensle, sjølvtillit, samhandling og sosiale ferdigheter generelt. Desse borna treng folk rundt seg som viser dei tillit og at dei er likeverdige med andre trass i funksjonshemminga.

På formiddagen er det stort sett teoretisk undervisning og etter lunsj ofte gruppesamtalar, forskjellige uteaktivitetar, formingsaktivitetar el.a.
Det er ikkje lett å oppretthalde høg effektiviteten heile tida. Nokre blir fort slitne, andre har vanskar med konsentrasjonen, atter andre krev svært mykje individuell oppfylgjing. Håpet at dei ikkje berre skal halde seg på det nivået dei var før dei kom, men ha eit fortrinn når dei endeleg er på sin lokale skule.

Foreldrene til borna seier at dei merkar stor forskjell på borna sin motivasjon for skule og læring når dei kjem attende frå senteret og då er trass alt noko av det viktigaste oppfylt i forhold til det skuletilbodet senteret skal gje borna.

Uteaktivitet
Uteaktivitet

Ein lokal skule med 2000 elevar.
Ein lokal skule med 2000 elevar.

Ein elev har hatt sin siste dag på senteret og skal på kostskule
Ein elev har hatt sin siste dag på senteret og skal på kostskule

Fysikalsk behandling

Behandling av klumpfot
Behandling av klumpfot

Det er ikkje tvil om at det er operasjonane og den fysikalske behandlinga av borna som er kjernen og utgangspunktet for alt det andre arbeidet Adina driv. Her får borna lagt grunnlaget for ei ny framtid.

Dei vanlege funksjonshemmingane og skadane er klumpfot, beinbrot og alvorlege brannskadar. Mange har gått med dette i fleire år utan å få hjelp. Fylgjene av dette er stigmatisering og isolering både av borna og familiane. Ikkje minst vert borna i mange tilfelle svært dårleg behandla av sin eigen familie. Eit beinbrot som gror skeivt saman kan gje alvorlege problenm. Ein brannskade kan føre til at armar og hender vert totalt misdanna og ubrukelege. Dessverre ser ein òg at born frå fødselen av er funksjonshemma etter vald i svangerskapet.

Systematisk trening og oppfylgjing gjev resultat og fører med seg endra status heime i landsbyane og på skulane dei kjem attende til. Det vert mogeleg for dei å klare seg godt og mange vert heilt friske.

Før og etter
Før og etter

Før og etter
Før og etter

Operasjonane vert gjennomført på CoRSU Rehabilitation Hospital and Rehabilitation Centre, eit privat sjukehus i Kampala. Legane der og fysioterapeutane hjå Adina jobbar saman for gode resultat. Sjukehuset utfører operasjonane gratis og Adina står for transport av born og foreldre og sørger for deira opphald i Kampala. Eit svært vellukka samarbeid.
SAMSUNG CSC
SAMSUNG CSC
Og Adina sine fysioterapeutar, tre i talet, er dyktige. Det er ikkje lett å finne kompetente fagfolk.
Det er rekna ut at talet på born med funksjonshemmingar i Lira distrikt, der Adina no konsenterer sitt arbeid, er rundt 1000. Her er ikkje mange aktørar som arbeider for å endre livsgrunnlaget for desse borna og familiane slik Adina gjer. Og behovet er stort.

Matforgiftning

Så eit blogginnlegg utan bilder, naturleg nok! Matforgiftning er ikkje så greit, sjølv om vi nok var heldige som ikkje hadde det verre. Ein les så mykje rart om slikt. Vi har eliminert malaria, kolera og andre skumle tropesjukdomar og konkludert med dette: matofrgiftning. Ikkje at nokon har prøvd å forgifte oss, vi er berre omgitt av vener (!), men slikt skjer. Det skriv seg nok frå eit middagsbesøk heime hjå ein ven her for eit par dagar sidan. God mat forresten, men eit par timar etterpå…. Har holdt senga nokre dagar, forhåpentlegvis siste dagen i dag. Behandlinga er kun drikke, drikke, drikke og helst tilførsel av litt næring. Eg har lest meg til at antibiotika ikkje hjelper. Matforgiftning er ikkje ein bakterieinfeksjon, men kjem av bakteriar i maten som lagar toxiner, giftstoff i maten. Dette får ein i seg og blir sjuk. Det går over av seg sjølv. Johannes har forresten ikkje vore særleg plaga. Han er frisk no og eg reknar med å vere på beina i morgon.

Grisefarmen

Eit praktfullt grisehus
Eit praktfullt grisehus

Adina er avhengig av pengar frå bedrifter, skular og privatpersonar som deltek gjennom fadderordninga, http://www.adina.no/bli-fadder/. Men dei sit likevel ikkje med hendene i fanget og ventar på pengar utan sjølv å bidra til eigne inntekter. Grisefarmen vart etablert som eit reint kommersielt prosjekt. Etter mykje om og men vart godkjenning gitt til bygging av eige grisehus, eit kostbart foretak som etter kvart vil vise seg å bli ei god inntektskilde for Adina. Etter ein godt planlagt og målretta start med 5-6 griser har dei no 70 griser og vil etter planen ha om lag 300 griser i løpet av desember. Pr i dag har dei 3-4 ansatte med Jasper som leiar for prosjektet. Han er ein godt utdanna mann med god greie på grisedrift. Han driv effektivt og planmessig. Ingen ting er tilfeldig når det gjeld utvelgjing av griser, logostikk og ekspansjon av bedrifta. Utfordringane, i motsetning til birøkting, er fleire. Sjukdom hjå grisene er vanleg her og mange har liten kompetanse om dette. Jasper derimot, er klar over utfordringane. Dei hygieniske forholda vert ivareteke med høgast mogeleg presisjon, innkjøp av fôr er nøye gjennomtenkt, innkjøp av griser er blitt handsame med stor forsiktighet. No er dei ikkje lenger avhengige av slike innkjøp – dei avlar opp nok eigne griser til å ivareta produksjonen. Dei dyrkar òg så mykje av sitt eige fôr som mogeleg og utviklar dette stadig. Åkrar med ulike grønnsaker og anna. Alt er imponerande gjennomtenkt! Jasper har også planar om ekspansjon. Han vil kjøpe meir land til dyrking av fôr og byggje fleire grisehus. Ikkje eit slikt dei har i dag, som er meir å rekne for eit demonstrasjonsbygg, men eitt med enklare standard og likevel godt nok til høg kvalitet på produksjonen. I løpet av året er denne farmen sannsynlegvis den største i Nord-Uganda og han ynskjer å klatre til topps i Uganda. Ein må sikte høgt for å lykkast. Så styrer sjølvsagt Adina utviklinga etter kyndig rettleiing også frå dyktig, norsk ekspertise slik at sunn drift vert ivareteke.
Og markedet er godt. Svinekjøt er ikkje det mest vanlege i Uganda, men etterspørselen er høg og aukande og prisane er gode. Målet er faste leveranseavtalar med hotell og andre. Problemet for blant andre hotella her er mangel på forutsigbar og påliteleg levering av kjøt og dette ser ut til at Adina etter kvart vil klare å imøtekomme. Vi på vår side gjer det vi kan for å styrke etterspørselen. Vi spør etter BLT til middag kvar dag på hotellets restaurant, men får ofte svaret at «Dessverre, vi har ikkje bacon.» Vi vonar at om vi kjem att om eit år, så får vi ikkje det svaret.
Solcellepanel og eiga vannforsyning
Solcellepanel og eiga vannforsyning

Bingar med god lufting
Bingar med god lufting

Ei purke kan gje 6-10  grisungar
Ei purke kan gje 6-10 grisungar

Med dette prosjektet får Adina også eigne bein å stå på. Det vil ventande gje stabil og sikker inntekt. Men du som les må ikkje la deg friste til å tru at denne inntekta nokon gong vil vere tilstrekkeleg til å drifte Adina sitt arbeid i Uganda. Behova og utfordringane er svært store med tanke på arbeid med funksjonshemma. Adina jobbar heile tida konstruktivt og målretta med å utvide, utvikle og evaluere sitt arbeid og grisefarmen vil aldri bli meir enn eit godt bidrag, samtidig som det er ei svært viktig inspirasjonskilde og positivt eksempel for bønder som kan tenkje seg å satse på grisehold. Dei ser med dette at det er mogeleg å få til og at Adina gjennom sin farm kan gje nødvendige råd til oppstart og drift.
Alle gjester får utdelt farmen sine eigne støvlar
Alle gjester får utdelt farmen sine eigne støvlar

Jasper fortel om drifta
Jasper fortel om drifta

Som ein parantes kan vi for øvrig også referere kommunens viseformann sine ord frå kurset om birøkting (sjå forrige blogginnlegg.) Ut frå hans erfaring som mangeårig politikar er støtte til små organisasjonar heilt klart den mest effektive og beste kanalen å gje bistand på. Dette kan nok diskuterast. Likevel, han seier at desse klarer å fullføre arbeidet heilt ut til landsbyane der hjelpa trengs mest. Han påpeikar at problemet med korrupsjon er stort og å sende pengar direkte til landets regjering dessverre medfører tap av mange bistandskroner. Dei små jobbar og fylgjer opp sine prosjekt så lenge det trengs og sørger for hjelp til sjølvhjelp på ein god måte. No varierer nok kvaliteten også på små organisasjonar, men ut frå mitt innblikk i Adina sitt arbeid her, så er denne organisasjonen absolutt å anbefale.